Slaap-moe, productief moe, of spook-moe: durf er maar eens aan toe te geven

Over 10 soorten moeheid, en dat je deze vormen vaker ervaart dan je denkt

Tegenwoordig adviseer ik mijn werkgever hoe we preventief kunnen werken met werkdruk en stress. Maar hoe pak ik dat aan..? Hoe help ik gezonde, fitte mensen te voorkomen om ontzettend moe en diep gestresst te raken? Het is net als met lopen: het gaat zo automatisch, je denkt er niet over na en je beseft het pas als je een gebroken been hebt. Zo ook met moeheid. Iedereen snapt dat je jezelf een hoop ellende bespaart als je tijdig inziet dat je te moe bent en moet uitrusten. Als je dat één keertje negeert en doorgaat is dat nog wel te doen, maar dan doe je het nog een keer, en nog een keer. Dan wordt het bijna normaal om je moe te voelen.

Nog lastiger is het als je op weg naar een burn-out bent. Dan hou je jezelf voor de gek en praat je doorzettingsvermogen je nog dieper in de stress. En als je midden in zo’n burn-out zit, ben je vooral bezig met overleven en jezelf opnieuw uitvinden, wat ook weer energie kost.

Dus als ik het heb over preventie, en wil helpen om de gezonde fitte mensen deze ellende te besparen, dan moet ik uitleggen hoe het is om moe, doodmoe en opgebrand te zijn. Dat doe ik samen met mijn zus, Marloes.

Toen ik een half jaar aan het revalideren was, en vol aan het leren was om te ontspannen, dacht ik dat je moeheid op 1 hoop gooit. Grenzen over gegaan, dan ben je moe, punt. Totdat ik mijn zus sprak (ook in een burn-out) en zij had het over 10 soorten moeheid. Ik schoot in de lach, vond dat zij het wel heel gedetailleerd analyseerde. Ik kwam niet verder dan lichamelijke en geestelijke moeheid, en dan misschien totale uitputting. Daarna ging ik eens nadenken, en ik kwam ook tot vele soorten. Dit is vernieuwend en dit verklaart veel! Haar inzicht verdient een plek in mijn blog, en hieronder onze gezamenlijke lijst met vormen van vermoeidheid met een vleugje geneeskundige verklaringen.

1. Slaap moe, of mijn ogen vallen dicht moe: behoefte aan slaap, mijn oogleden zijn zwaar en het beste gevoel op aarde is mijn lekkere zachte warme bedje.

2. Na het sporten moe: mijn spieren zijn zwaar maar ontspannen en ik voel mij een beetje lusteloos. Ik moet even herstellen van een lichamelijke inspanning: mijn glucose voorraadje moet weer opgebouwd worden.

3. Overprikkeld moe: mijn zintuigen hebben veel input te verwerken gekregen en van alle elektrische signalen die in mijn hoofd heen en weer vliegen kan je een auto opladen. Ik heb behoefte aan zachte stoffen, weinig geluid en geen mensen om mij heen: ik wil in mijn ‘bubbel’ kruipen. Ik ben hier vaak niet aardig.

4. Ziek moe: mijn lichaam is bezig met een infectie te bestrijden en ik ben high van alle cytokines die door mijn bloed stromen. Ik voel mij hangerig, belabberd en wil onder mijn fleece-dekentje kruipen.

5. Enthousiast immuunsysteem moe: een van mijn allergieën wordt wakker. Er speelt iets in mijn lichaam wat energie vraagt, heb een ‘watten hoofd’, druk achter de ogen en weinig energie.

6. Emotioneel moe: de opluchting die je voelt na een lekkere huilbui. De storm van emoties is gaan liggen maar heeft ook een flinke hap uit mijn energiepotje genomen. Vergelijkbaar met de stilte die je opmerkt wanneer je de radio uitzet, die de hele tijd vervelend geluid heeft geproduceerd dat continu aanwezig was: rust.

7. Veel gedaan moe: na een paar uur studeren (met rustpauzes ertussen, natuurlijk) of op het einde van een werkdag. Ik ben productief geweest en voel mijn voldaan of juist niet, maar daar kan ik mij dan overheen zetten. Ik heb een intellectuele, emotionele of lichamelijke inspanning geleverd (of combinatie) en nu voelen mijn armen en benen slapjes en mijn hoofd zit vol (wollen hoofd), maar mentaal voel ik mij sterk/in balans. Tijd voor ontspanning.

8. Teveel gedaan moe: ik ben ergens over mijn grens gegaan: toch iets te enthousiast doorgegaan, niet genoeg of bewust pauze genomen, de inspanning was te intensief/stressvol of ik kan het niet goed loslaten dat ik niet productief ben geweest. Alles voelt zwaar, mijn hoofd is overprikkeld. Mijn spieren willen niet goed ontspannen (ik houd spanning vast) en ik voel mij gefrustreerd, teleurgesteld, somber,.. Hier voel ik soms ook de wallen op mijn wangen hangen. Ik moet nu echt de tijd nemen om weer op te laden, maar kan niet zo goed stil zitten. Tegenstrijdig!

9. Zandzak moe of uitgeput: een stapje verder dan teveel gedaan moe: ik heb alle signalen (en alarmbellen) genegeerd en ben ver over mijn grenzen gegaan. Het voelt alsof ik lood meesleep aan mijn armen en benen en de hele wereld op mijn schouders drukt. Iedere inspanning en prikkel kost energie die ik niet heb en na 10 uur slaap word ik nog moe wakker (als een zandzak), maar meer slapen helpt niet. Mentaal kleurt een beetje ‘grijs’: de beerput wordt opgetrokken en alle onzekerheden, twijfels en frustraties vormen een draaikolk in mijn hoofd.

10. Spook moe: wanneer ik nóg verder ga dan uitgeput, of ik in een negatieve spiraal kom. Ik ben verdoofd, voel mij juist licht en de wereld gaat aan mij voorbij. Wanneer ik loop voelt het een beetje aan als zweven (vandaar spook). Ik functioneer op de automatische piloot, nadenken gaat stroef. Ik kan niets meer. Prikkels komen binnen door een dikke mist, of juist helemaal niet. Hier zit er niks anders op dan gaan slapen. Dat voelt beklemmend, omdat dit het enige is dat ik nog kan.

Oké, we hebben vastgesteld dat we moe zijn en welke vormen er zijn. En nu? Moeheid voelen was al een hele grote stap, erkennen dat ik echt moe ben nummer 2. Maar nu heb ik de derde Grote Stap ontdekt: er helemaal in op gaan. Mijn lichaam geeft aan dat het rust nodig heeft, dus luister hier ook naar. Waar heb ik behoefte aan? Als je even de tijd neemt om de rust te pakken die je nodig hebt en de focus op jezelf en je lichaam legt dan gaat de moeheid over naar ontspanning en dan laadt je op. Dat klinkt makkelijk. Dat blijkt toch iets anders te liggen in de praktijk. Het heeft ons beide veel tijd gekost om ontspanning weer te voelen.

[Marloes]. Ontspanning is iets waar je bewust mee bezig moet zijn. Je kan op de bank gaan ‘chillen’, maar als je hoofd nog druk is met alles wat je nog moet doen en je spieren in je schouders en nek verkrampt zijn, dan ben je niet ontspannen en kom je niet tot rust. Maar hoe wel dan? Door los te laten. Schenk even geen aandacht aan al die gedachtes die door je hoofd vliegen en voel bewust hoe je lichaam aan voelt. Waar zit spanning? Laat het los. Ja… Dat klinkt ook weer zo makkelijk. Ik lag in oktober een keer op de bank bij de psychosomatisch fysiotherapeut om het ontspannen te oefenen, en hij moest stiekem wel lachen toen ik antwoordde dat ik dacht dat ik nu wel ontspannen was. ‘Ik denk het niet, ik zie nog duidelijk overal spanning’. Huh? Ik heb zo lang onder stress gestaan dat ik gewoon niet meer wist hoe ontspanning voelt. In januari dit jaar was het mij eindelijk gelukt om bewust mijn schouders te ontspannen. Opgerold op mijn yogamatje ging er een wereld voor mij open. Alsof er een knopje werd omgezet. Mijn hoofd werd weer helder, mijn armen en benen werden zwaar (op een goede manier), de mist trok op, het elastiekje in mijn schouders ontspande. Wat een geweldig gevoel was dat. Zo wil ik mij altijd wel voelen! Nu ik weet waar ik het knopje moet zoeken ben ik verslaafd. Wat eerst een dagelijks ‘moetje’ was, is nu iets om naar uit te kijken: een momentje voor mijzelf. Het lukt niet altijd om het knopje te vinden. Soms ben ik zo onrustig dat de spanning in mijn lijf blijft. Ik kan het niet loslaten. Maar mij even terugtrekken op mijn yogamatje of desnoods op het toilet en even diep ademhalen, bewust voelen hoe mijn lichaam aanvoelt helpt al een beetje. En alle kleine beetjes helpen. Ik probeer het vanmiddag gewoon nog een keer. Ontspannen is ook iets wat ik moet leren.

[Linda] Nu ik een jaar verder zit nog steeds een stijgende lijn in mijn energie. Ik verbaas mezelf erover. Dat ik ’s avonds opeens nog wakker ben in plaats van ‘slaap moe’, of dat ik na een dag werken nog energie over heb in plaats van ‘veel gedaan moe’. Dat heb ik lange tijd niet gehad, en dat is best raar! Soms vind ik het nog wel eng, aangezien oud gedrag dichtbij is. Dan betrap ik mezelf erop dat ik het moe-gevoel normaal vind, of een ‘je moet niet zeuren-mantra’ in mijn hoofd heb zitten. Toegeven aan moeheid zie ik op zo’n moment als zwakte bod, als ‘mezelf eraan toegeven’. Dat duiveltje zit nog steeds te praten tegen mij!

Maar dat duiveltje zit in ook in onze normen en waarden, en praat ook tegen me als ik op ‘normaal stress niveau zit’. Ik had in december nog dagelijks last van vermoeidheid, en de psycholoog vertelde me dat ik een normaal niveau zat. Shit.. Kom ik er ooit nog wel vanaf? Dat moment was confronterend en leerde me dat ieder mens hier dus mee te maken heeft. Ik ook.. nog steeds..

Vermoeidheid heeft dus verschillende oorzaken, en ieder persoon ervaart het ook weer anders. Oordeel niet te snel wanneer je collega zegt ‘ik ben moe’. Er zijn namelijk al 10 varianten hierboven genoemd en dan is het ook nog eens verschillend per persoon. En ben je zelf nu heel erg moe? Dat is niet erg en je bent niet de enige!

Lui zijn is helemaal niet hip. Nog niet, zeg ik, want hoe meer mensen de tijd nemen om te relaxen, de meer er zullen volgen. Denk maar hoe het is als je op een luie vakantie bent: hoe heerlijk is het als je voelt dat je nog niet klaar bent met slapen? Dat je in je hangmat met een lui, loom gevoel? Lui zijn moeten we vaker doen en dat kan thuis dus ook gewoon! Zo lekker!

Waaraan merk jij dat je moe bent, waar vind jij ontspanning? Laat het weten in een reactie hieronder. Wij zijn benieuwd!

IMG_6694

Advertenties

2 gedachtes over “Slaap-moe, productief moe, of spook-moe: durf er maar eens aan toe te geven

  1. En hoe zit dat als je moe wakker wordt omdat je méér uren geslapen hebt dan je normaal gesproken doet? Dat je een lekker ritme hebt van 8 uur slaap per nacht en je uitgeslapen wakker wordt, tot je een zondagochtend moe wakker wordt omdat je 10 uur geslapen hebt? Een soort laat-mijn-ritme-met-rust-moe? Of alleen een kwestie van op het verkeerde moment in je slaapcyclus wakker worden?

    Like

    1. Hi Kim, wat ik van de psycholoog heb geleerd is dat het heel belangrijk is om een goed ritme te hebben. Dan wordt je energieker wakker. Je bouwt dit op door elke dag op hetzelfde tijdstip wakker te worden, en ’s avonds te gaan slapen als je moe bent (dit tijdstip kan verschillen). Soms heb je wel eens meer slaap nodig, dus als je pas na 10u wakker wordt heb je dat kennelijk even nodig gehad. Pas je tempo aan bij hoe je voelt. Zolang je ’s nachts goed doorslaapt is er geen probleem, ook niet met een middagdutje. Lekker toch?

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s